2e LUSTRUM-ACTIVITEIT 2026
Datum: Donderdag 21 mei 2026, 12:30 uur – 16:30 uur
Locatie: Eetcafé Riekelt
Adres: Rijksweg 184, 6247 AN Rijckholt
Na een gastvrije ontvangst met koffie, thee en vlaai starten wij de wandeling naar de Vuursteenmijn in het Savelsbos om 13.15 uur. Dit gebeurde in twee groepen onder de enthousiaste begeleiding van drie gidsen, Tos Heuts, Lei Armkreutz en John Geilen. In prachtig weer wandelden we eerst vanuit Rijckholt naar de Vuursteenmijn in het Savelsbos. Onderweg naar deze unieke vuursteenmijn was er al een boeiende interactie tussen de gidsen en de VIZL-bezoekers over het landschap en de geologie van het gebied tussen Rijckholt en het Savelsbos.
Zo kwamen we te weten dat de bodem van dit midden terrassen gebied opgebouwd is uit drie lagen: löss, Maasgrind en de kalksteenlagen. In deze laatste lagen, kan vuursteen voorkomen.
We kwamen langs een grote waterbuffer, die aangelegd is na de grote Maasoverstromingen van 1993 en 1995, om afstromend water van de hellingen beter vast te houden.
Daarna zagen we een recent monument voor de Vuursteenmijn als onderdeel van de archeologische route Limburg. In het prachtige Savelsbos zagen we zomer- en winterlindes, daslook en het leefgebied van de beschermde eikelmuis.
Via de mooie bospaden van het Savelsbos bereikten we het zogenaamde Grand Atelier De Puydt, waarin in 1887 voor het eerst afslagen van vuursteen werden gevonden, die later tot de ontdekking van de huidige vuursteenmijn leidden.
De vuursteenmijnen van Rijckholt zijn de oudste bekende vorm van mijnbouw in Nederland, gelden als archeologisch wereld monument en staan geregistreerd als rijksmonument. Het beheer is in handen van de Van Schaikstichting, waar ook VIZL lid en archeoloog Joep Orbons deel van uitmaakt.
Gebruik van vuursteen
Duidelijk werd dat de mijnen tussen ca. 3950 v. Chr. en 2650 v. Chr. werden gebruikt voor de winning van maasvuursteen. Vuursteen werd in die oude tijden gebruikt voor het maken van schrabbers, pijlpunten, bijlen en klingen en ook voor een hak, die werd gebruikt voor het delven van mijnbouwstoffen. Vuursteen uit Rijckholt was zeer geliefd en is aangetroffen op plaatsen tot ca. 800 km van het winningsgebied. Vuursteen is gekristalliseerd siliciumdioxide, waarvan de ontstaansgeschiedenis nog steeds niet volledig bekend is.
Geschiedenis van de vuursteenmijnen
De vuursteenmijnen werden voor het eerst in 1881 ontdekt door de Belgische archeoloog Marcel De Puydt. Tussen 1881 en 1914 deed de Puydt met medewerkers onderzoek op het terrein. Dit was vooral het terrein van het Grand Atelier, een prehistorische werkplaats voor de vuursteenbewerking.
Vanaf 1923 werden onderzoeken verricht door Dr. Van Giffen en Dr. van de Sleen van de universiteit van Groningen. Van de Sleen onderzocht het gebied rond het Grand Atelier en er werd een duidelijke situatiekaart getekend. In 1925 werd een mijngangenstelsel aan de rand van dit Grand Atelier ontdekt.
Tussen 1928 en 1932 werd het onderzoek in dit gebied grootschalig aangepakt met behulp van Franse paters Dominicanen, waarbij veel schachten en galerijen werden vrijgemaakt. Daarbij werden veel vondsten gedaan, die elders op verschillende plaatsen buiten Rijckholt terecht zijn gekomen.
Pas in 1964 startte nieuw onderzoek in dit gebied onder supervisie van professor Waterbolk van de universiteit van Groningen. Er werden nog veel meer schachten blootgelegd en het complex van de vuursteenmijnen bleek veel groter dan gedacht. De Nederlandse Geologische Vereniging richtte een werkgroep op om het on-derzoek verder voort te zetten.
De werkgroep onder leiding van de gebroeders Wiel en Sjeuf Felder hebben in de periode tussen 1964 en 1972 in hun vrije tijd met de modernste inzichten uit de steenkoolwinning een tunnel dwars door het gebied van de vuursteenmijnen aangelegd. Daarbij werden meer dan 15 000 vondsten van bijlen, hakken en meer gedaan. Deze vondsten zijn overgedragen aan het Limburgs Bodemarchief.
Vanaf 1988 zijn de vuursteenmijnen voor groter publiek te bezoeken. In 1993 werd het eindrapport, bestaande uit 39 deelrapporten, gepubliceerd over de vuursteenmijnen.
Tussen april 2021 tot en met mei 2023 werd de vuursteenmijn verbouwd. Daarbij zijn vier nieuwe zijgangen aangelegd door ingestort gebied, die toegang geven tot prehistorische gangenstelsels dieper weg van de hoofdgang.
Rondgang door de vuursteenmijngangen.
Begonnen werd met een korte toelichting bij de ruimte, die gebruikt wordt bij lessen voor schoolkinderen. Vervolgens werd de hoofdgang bezocht met diverse vitrines met vondsten uit de mijnen en toelichtende panelen aan de wanden. Indrukwekkend is het om te zien hoe klein de gangenstelsels zijn, waar zoveel duizenden jaren geleden mensen de vuursteen hebben gewonnen.
Een schacht konden wij zien, waar mensen met daglicht zochten naar geschikte lagen om de vuursteen te winnen. Een gebied was te zien, dat door de werk-zaamheden 2021 – 2023 gestabiliseerd is. Ook werd er een kleine breuk in de aardkost geïllustreerd aan de hand van verschoven lagen.
De rondgang werd geëindigd bij een interessant overzichtspaneel over alle werkzaamheden die in het gangenstelsel zijn uitgevoerd en de materialen, die daarbij zijn vrijgekomen.
Vanwege tijdgebrek kon er geen bezoek worden gebracht aan het informatiecentrum Mijn Rijckholt in Rijckholt. Dit infocentrum is sinds 2023 gevestigd in Rijckholt.
Na de wandeling terug naar eetcafé Riekelt namen we afscheid van onze enthousiaste gidsen. Rob Broens en Jan Weerts boden hun een attentie aan als dank voor hun inzet. Daarna konden wij allen nog genieten van enkele drankjes op het terras en sloten wij de excursie af om 17.00 uur.
Meer informatie over de vuursteenmijnen is te vinden op:
https://vuursteenmijnen.nl tabblad Rijckholt, met ook een tabblad over het infocentrum en op nl.wikipedia.org Vuursteenmijnen van Rijckholt.
Verslag en foto’s: Rob Broens, Jan Weerts