Met een groep van 25 VIZL leden en partners werden we vanaf 14:15 uur eerst rondgeleid in de Fluweelengrot door gids Willy. Deze mergelgroeve is al heel lang in gebruik geweest voor de winning van mergel-blokken als bouwsteen voor kastelen, kerken, bruggen en huizen voor de adel en de gegoede burgerij. De blok-kenbrekers hadden een zwaar beroep en werden maar zeer karig betaald voor hun arbeid. In de grot werden een aantal tekeningen getoond van blokkenbrekers en hun gereedschap, zagen en beitels voor de bewerking van zachte kalkzandsteen (mergel).
Het gangenstelsel van de Fluweelengrot, in feite onder de kasteelruïne, is gelegen in een relatief kleine oppervlakte, ca. twee voetbalvelden groot. Deze groeve herbergt zowel prachtige tekeningen, als portretten als beeldhouwwerken van kalkzandsteen met een kleine ondergrondse kerk als grote bijzonderheid.
De geschiedenis van het gebied rond kasteel Valkenburg wordt zichtbaar gemaakt in de vorm van tekeningen en beeldhouwwerken.
In de groeve zagen wij o.a.:
- Twee beelden van een Mosasaurus;
- Een prachtige tekening van Walram, heer van Valkenburg, in strijd in de slag bij Woeringen;
- Een heel diepe put, die komt vanaf de bovenliggende kasteelruïne;
- Schuilplaatsen in WO II, met namen op de muren van o.a. Amerikaanse militairen uit die tijd;
- Silhouetten van Amerikaanse soldaten uit WO II;
- Een prachtige kapel, met altaar, preekstoel, doopkapel en priesterverblijf, aangelegd in de tijd van de Franse bezetting;
- Portretten van belangrijke heiligen voor de streek: St. Martinus en St. Servatius;
- Portretten van belangrijke personen betrokken bij Valkenburg: Pierre Cuypers, Jos Crolla, Theodoor Dorren, archeoloog J. Renaud;
- Belangrijke wereldpersonen als Paus Pius X, Franklin D. Roosevelt en Paus Pius XII;
- De werkwijze van laagsgewijs winnen van mergelblokken, alleen een middenlaag werd gewonnen, de bovenlaag is te zacht, de diepere lagen (vloer van de gangen) zijn te hard;
- Een basilisk, een fabeldier afkomstig uit een draak en een adder (vandaar de term adderengebroed) Zie ook Wikipedia over dit fabeldier en Harry Potter, de Steen der Wijzen;
- De aansluiting van de groeve op oorspronkelijke vluchtgangen van het kasteel Valkenburg, die pas in 1938 weer ontdekt werden.
Na ruim 1 ½ uren wandelen met steeds deskundige en humoristische uitleg van onze gids Willy leidde hij ons via een trappenstelsel naar de uitgang van de grot en vertelde nog kort iets over de kasteelruïne en de rondgang door de ruïne, die op eigen gelegenheid kon worden gemaakt.
Met een cadeau van onze vereniging VIZL namen wij afscheid van onze gids.
Tussen 15.50 en 17.30 was er eerst een welverdiende pauze met koffie/thee/cappuccino/fris en vlaai en konden wij het lustrumgeschenk, een blauwe fles met VIZL-lustrumopdruk, uitreiken aan de aanwezigen bij onze vierde en laatste excursie van het lustrumjaar 2026..
Met het prachtige weer van deze middag was er bij velen nog voldoende animo om de kasteelruïne te bezoeken, met schitterend uitzicht op Valkenburg en (verre) omgeving.
Nog kort iets over de geschiedenis van kasteel Valkenburg.
Het kasteel was een voor Nederland zeldzame hoogteburcht op de Heunsberg, een uitloper van het plateau van Margraten.
Waarschijnlijk was het Gosewijn I van Volkenburg, die rond 1075 het eerste kasteel van Valkenburg bouwde. Deze fortificatie bestond uit een zware vierkante woontoren van vuursteen en andere harde natuursteensoorten. Al in 1122 werd deze toren vernietigd door het leger van Godfried I van Leuven, op bevel van keizer Hendrik V.
Op de plek van de verwoeste toren werd door Gosewijn II een nieuw kasteel gebouwd. Ook Gosewijn II kwam enkele keren in conflict met de Duitse keizer, wat in 1141 opnieuw resulteerde in de verwoesting van het kasteel en het stadje Valkenburg.
De derde, huidige burcht.
Gosewijn II overleed in 1170 en had een zoon Gosewijn III, die een goede verstandhouding had met keizer Frederik Barbarossa. Het kasteel maakte in deze tijd een grote ontwikkeling door. Omstreeks 1250 stond er een complex waar de huidige putkamer, een deel van de huidige kapel en een voorloper van de huidige ridderzaal deel van uitmaken.
In de eerste helft van de veertiende eeuw werd het kasteel terrein vergroot door middel van het storten van puin.
In 1352 stierf de Valkenburgse dynastie uit en verwierf Brabant door aankoop het Land van Valkenburg. Toch bleef het kasteel van belang en bewoonden drossaards namens de hertog van Brabant het kasteel en beheerden het.
Het kasteel werd in de Middeleeuwen diverse keren belegerd. In de Tachtigjarige Oorlog wisselde het kasteel diverse malen van eigenaar. De Staatse troepen onder leiding van commandant Stein van Callenfels wisten de burcht in 1644 in handen te krijgen. De burcht werd onder hun handen ‘gekortwiekt’, om de Spanjaarden te beletten nog voordeel te hebben bij de inname van Valkenburg.
Op 26 mei 1672 werd kasteel Valkenburg ingenomen door de Franse troepen met het doel om Maastricht in te nemen. Op 6 december 1672 slaagden de Staatse troepen om kasteel Valkenburg weer te heroveren. De hoogteburcht werd op bevel van stadhouder Willem III opgeblazen en de vesting werd ontmanteld. Van de toenmalige vesting zijn nu alleen nog de kasteelruïne, een verdedigingstoren (opgenomen in het stadskasteel den Halder), twee stadspoorten (de Berkelpoort en de Grendelpoort) en een deel van de stadswallen over.
Na een mooie rondwandeling en prachtig uitzicht over Valkenburg en omgeving sloten wij de lustrumactiviteiten 2026 af en gingen wij weer ieder naar huis.
Het verheugt ons, dat in totaal 48 leden en partners hebben deelgenomen aan een of meerdere van onze lustrumactiviteiten. We hopen u allen graag weer te ontmoeten bij een van onze volgende VIZL-activiteiten.
Bronnen: www.kasteelvalkenburg.nl , Wikipedia.nl Kasteel Valkenburg
De lustrumcommissie 2026,
Jan Weerts en Rob Broens